الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
65
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
نماز ) ارشاد عقلى الزامى است ؛ يعنى ما را ملزم به فعل مىكند و مىگويد اطاعت مولى لازم است . در اينگونه موارد اگر از سوى شارع امرى فرارسد مبنى بر اينكه « أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » بر ارشاد وجوبى حمل مىشود . 2 . اگر مكلف علم اجمالى به وجوب ظهر يا جمعه عند المولى پيدا كند ، باز هم ارشاد عقل الزامى است ؛ چون در مخالفت آن عقاب وجود دارد و باز در اينگونه موارد هم امر شارع به احتياط امر ارشادى وجوبى خواهد بود . 3 . اگر مكلف احتمال وجوب بدهد ، مثلا احتمال دهد كه دعا عند رؤية الهلال واجب است و اين احتمال مقرون به علم نباشد ، بلكه شبههء بدوى باشد ، ارشاد عقل غير الزامى خواهد بود و فقط حكم به حس و رجحان احتياط مىكند . در چنين مواردى اگر امرى از شارع صادر شود مبنى بر احتياط امر ارشادى استحبابى و غير الزامى خواهد بود . 4 . اگر مكلف علم تفصيلى بر حرمت چيزى نزد مولى پيدا كند ، مثلا بداند حرمت شرب خمر را ، ارشاد عقل به ترك ارشاد الزامى خواهد بود ؛ يعنى مىگويد معصيت مولى حرام است . در اينگونه موارد امر شارع به اجتناب از حرام امر ارشادى وجوبى خواهد بود . 5 . اگر مكلف علم اجمالى بر احد الامرين عند المولى پيدا كند ، مثلا اجمالا بداند كه در اسلام فلان امر حرام است يا فلان امر ديگر ، در اينجا هم ارشاد عقلى الزامى است و به حكم عقل دفع عقاب محتمل لازم است ، فيجب الاجتناب . در اينگونه موارد اگر از شارع امرى رسد مبنى بر اينكه قف عند الشبهة ، احتط لدينك ، امر ارشادى وجوبى خواهد بود . 6 . اگر مكلف صرفا احتمال حرمت بدهد بدون علم تفصيلى يا اجمالى ، مثلا احتمال دهد كه شرب توتون در اسلام حرام است ، ارشاد عقل به ترك ارشاد غير الزامى است و مىگويد ترك راجح ولى ارتكاب هم جايز است به حكم قبح عقاب بلا بيان . در اينگونه موارد امر شارع به احتياط و توقف امر ارشادى استحبابى خواهد بود .